|
"Bu çalışmanın esasını İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Özel Hukuk programı bünyesinde hazırladığım “Hukuki Gelişimi Açısından Üçüncü Kişinin Fiilini Taahhüt” başlıklı doktora tezi oluşturmaktadır. Tez çalışması Prof. Dr. Hüseyin Hatemi, Prof. Dr. Hasan Erman, Prof. Dr. Cevdet Yavuz, Prof. Dr. Aydın Gülan ve Doç. Dr. Halil Akkanat’tan oluşan jüri önünde 18 Kasım 2009 tarihinde savunulmuş ve oybirliği ile kabul edilmiştir. Söz konusu tez, gelen öneriler doğrultusunda yapılan birkaç küçük değişiklik dışında jüriye sunulduğu ilk haline sadık kalınarak kitaplaştırılmıştır.
Üçüncü kişinin fiilini taahhüt kanuni düzenlemelerde kendisine çok az bir pay edinmiş olmakla birlikte başta ticaret alanı olmak üzere günümüz hukuki ilişkilerinin vazgeçilmez bir öğesi durumundadır. İlginç olan, taşıdığı sözcükler itibariyle hiçbir hukuki anlam ifade etmemesine rağmen böyle bir kurumdan günümüz iş dünyasının temelinde yatan teminat ilişkilerine ulaşılıyor olmasıdır. Üçüncü kişinin fiilini taahhüt bizim için başlangıçta bu özellikleri bilinerek seçilmiş bir konu değildi. Bu sebeple kurumun genel yapısı ve karakteri hakkındaki fikirler ancak çalışma ilerledikten sonra edinilebilmiştir. Pek çok yönden tartışmalı olması ve başka disiplinleri de ilgilendirmesi bazı belirsizlikleri ve zorlukları gündeme getirse de bu basit ifadenin arkasında garanti kurumu gibi hukukun en temel alanlarından birinin gizli olması ve neredeyse insanlık tarihi ile yaşıt bir geçmişinin bulunması kurumu ilginç hale getirmiş ve çalışmamızda bu yönlere ağırlık verilmesini sağlamıştır.
Zaman zaman zorlu geçen tez çalışmalarım sırasında bana en büyük desteği veren kişi Prof. Dr. Hüseyin Hatemi Hocam olmuştur. Tez danışmanlığımı üstlendiği ilk günden beri akademik, bilimsel ve manevi hiçbir yardımdan kaçınmayan sevgili hocam tüm öğrencilerine gösterdiği baba şefkatini benden de esirgememiştir. Çalışmam boyunca anlayamadığım ve çözümsüzlüğe düştüğüm pek çok konuda bana daima yol gösteren, ulaşamadığım birçok kaynağı temin eden hocamın tezimin ortaya çıkmasındaki ilgi ve emeğini asla unutamam. Öğrencisi olmakla gururlandığım, danışmanlığında çalışmaktan şeref duyduğum, adaletli ve merhametli Hatemi Hocam’a tüm bu emekleri için ne denli az olduğunu bilsem de yürekten teşekkür ederim.
Tez çalışmamda yer verdiğim ve konunun özelliği gereği tarihsel köklerle olan bağlantıların incelenmesi özellikle İ.Ü. Edebiyat Fakültesi Öğretim üyesi sevgili Prof. Dr. Bedia Demiriş hocam sayesinde mümkün olabilmiştir. Yaklaşık iki yıl boyunca kendisinden aldığım Latince dersleri ile bu alandaki bilgi birikimimin oluşmasında büyük emeği bulunan ve tez çalışmalarımda da aynı yardım ve destekten beni mahrum bırakmayan sevgili Bedia Hocam’a teşekkürü bir borç bilirim.
Doktora yeterlik aşamasından başlayarak tüm tez çalışmalarım boyunca bana inanıp bilimsel ve akademik hiçbir yardımdan kaçınmayan, tez çalışmalarımla yakından ilgilenerek ulaştığım sonuçları tek tek değerlendirip bana yol gösteren, ilgi ve desteğini asla esirgemeyen değerli hocam Prof. Dr. Hasan Erman’a benim için çok önemli olan bu katkılarından dolayı teşekkür ederim.
Akademik hayatımın ilk gününden itibaren bilimsel ve manevi her türlü yardım ve desteğini gördüğüm bir isme de burada yer vermeden geçemeyeceğim. Gerek tez çalışmalarımda özellikle metodolojik açıdan katkılarını gördüğüm gerek geçici bir süre için de olsa kendisini asiste etme şerefine eriştiğim ve bu süreç içinde gerçek bir “hoca” ile çalıştığım duygusunu tattığım, hayat boyu örnek alacağımı bildiğim bu isme bilmem ki bir teşekkür yeterli olacak mıdır? Sevgisiyle ısındığım, sağduyusuyla güçlendiğim, desteğiyle değerlendiğim ve en önemlisi, adaletiyle aklandığım, “bittim” dediğim anda beni dirilten, kalbimde her zaman ayrı bir yere sahip olacak olan sevgili Prof. Dr. Yasemin Işıktaç Hocam’a bana olan inancından ve güveninden dolayı minnettar olduğumu en azından belirtmek isterim.
Doktora tez aşamasından itibaren akademik camiadaki desteklerini her zaman hissettiğim değerli hocalarım Doç. Dr. Zehra Şeker Öğüz ve Prof. Dr. Tufan Öğüz’e, emeğe değer veren ve başarıyı ödüllendiren sevgili hocam Doç. Dr. Pervin Somer’e, araştırma görevlisi olarak akademik ortama katılmamı sağlayan ve bana bu mesleği sevdiren sevgili hocam Yrd. Doç. Dr. Serpil Altop’a da bu vesile ile teşekkür etmek isterim. Tez savunmama jüri üyesi olarak katılma nezaketini gösteren ve çok değerli katkı ve önerilerini benden esirgemeyerek tezimle ilgili övgüleriyle de beni onore eden hocalarım Prof. Dr. Cevdet Yavuz’a, Prof. Dr. Aydın Gülan’a ve Doç. Dr. Halil Akkanat’a da ayrıca teşekkür ederim.
Tez çalışmalarım boyunca ellerinden gelen hiçbir yardımı esirgemeyerek, özellikle çalışmalarımın yoğunlaştığı dönemlerde verdikleri özverili destekle yükümü hafifleten değerli çalışma arkadaşlarım Araş. Gör. Sercan Gürler, Araş. Gör. Halit Uyanık, Araş. Gör. Süleyman Ceyhan’a ve başarılı olacağıma olan inanç ve umutlarını sıkça dile getirerek beni yüreklendiren Araş. Gör. Dr. Burcu Kalkan Oğuztürk ile burada ismini anamadığım tüm sevgili arkadaşlarıma da yürekten teşekkürler… " (Önsözden).
İçindekiler
BİRİNCİ BÖLÜM
ÜÇÜNCÜ KİŞİNİN FİİLİNİ TAAHHÜDÜN ANLAMI
I. Genel Olarak 7
II. Kavram 23
A. Genel Olarak 23
B. Porte-fort Kavramı 31
III. Üçüncü Kişinin Fiilini Taahhüdün Hukuki Niteliği 40
A. Genel Olarak 40
B. Üçüncü Kişinin Fiilini Taahhüdün Hukuki Niteliği
İle İlgili Görüşler 41
1. Kefalet Sözleşmesi Görüşü 41
2. Garanti Sözleşmesi Görüşü 43
3. Genel Hüküm Görüşü 51
4. Kefalet Benzeri Garanti Sözleşmesi Görüşü 53
a. Kefalet Benzeri Garanti Sözleşmesinin Ana Hatları 53
b. Kefalet Benzeri Garanti Sözleşmesi Görüşünün Hukuki
Dayanağı 63
İKİNCİ BÖLÜM
ÜÇÜNCÜ KİŞİNİN FİİLİNİ TAAHHÜT KURUMUNUN HUKUK
TARİHİ AÇISINDAN DOĞUM SÜRECİ
I. Roma Hukuku Öncesi Dönemde Üçüncü Kişinin Fiilini
Taahhüt İşlevine Sahip Olan Kurumlar 71
II. Üçüncü Kişinin Fiilini Taahhüdün Roma Hukukundaki
Kökleri ve Gelişimi 75
A. Klasik Hukuk Dönemi 75
1. Genel Olarak 75
2. Üçüncü Kişinin Fiilini Taahhüdün Hükümsüzlüğü Esası 75
3. Hükümsüzlük Esasını Doğuran Neden:
Katı Şekilcilik Anlayışı 80
a. Genel Olarak 80
b. Stipulatio’nun Şekil Şartı 83
c. Katı Şekilcilik Anlayışının Üçüncü Kişinin Fiilini
Taahhütler Üzerindeki Etkisi 88
B. Hükümsüzlük Esasının Iustinianus Hukukundaki Dönüşümü 95
III. Ortak Hukuk Döneminde Üçüncü Kişinin Fiilini Taahhüdün
Gelişimi 99
A. Ortak Hukuk Döneminde Genel Hukuki Yapı 99
B. Ortak Hukuk Öncesi Dönemden Gelen Üçüncü Kişinin
Fiilini Taahhüt İle İlgili Uygulamaların Yansıması 104
C. Örf ve Adet Hukukunda Üçüncü Kişinin Fiilini Taahhüt
Anlaşmaları 107
D. Pothier’nin Üçüncü Kişinin Fiilini Taahhüt Doktrini 111
IV. Kıta Avrupası Hukukunda Kanunlaştırma Döneminde
Üçüncü Kişinin Fiilini Taahhüt Düzenlemeleri 120
A. Fransız Medeni Kanununda Üçüncü Kişinin Fiilini Taahhüt
Düzenlemesi 120
1. Kanunun Hazırlık Çalışmaları 120
2. Kanunun Yürürlüğe Girmesinden Sonra Üçüncü Kişinin
Fiilini Taahhüt İle İlgili Tartışmalar 123
B. Pandekt Hukuku Çalışmalarında Üçüncü Kişinin Fiilini
Taahhüdün Durumu 131
C. 1881 ve Revizyon Sonrası İsviçre Borçlar Kanunundaki
Düzenleme 137
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
ÜÇÜNCÜ KİŞİNİN FİİLİNİ TAAHHÜDÜN UNSURLARI,
BENZER HUKUKİ İLİŞKİLERDEN AYRILMASI VE
GEÇERLİK ŞARTLARI
I. Üçüncü Kişinin Fiilini Taahhüdün Unsurları 141
A. Genel Olarak 141
B. Borçlanma İradesi (Animus Obligandi) 144
C. Riziko 147
1. Riziko Kavramı 147
2. Rizikonun Kanuni Şart Oluşu 155
3. Rizikonun Üçüncü Kişinin Fiiline Bağlanmış Olması 157
a. Genel Olarak 157
b. Rizikonun Unsurları 158
(1) Üçüncü Kişi 158
(2) Fiil 162
D. Bağımsızlık 167
II. Üçüncü Kişinin Fiilini Taahhüdün Benzer Hukuki İlişkilerden
Ayırt Edilmesi 174
A. Kefalet Sözleşmesinden Ayırt Edilmesi 174
1. Genel Olarak 174
2. Ayrımın Pratik Önemi 175
3. Ayrımda Başvurulan Ölçütler 179
a. Genel Olarak 179
b. Teminat Taahhüdünün Genel Yorum İlkeleri Işığında
Ele Alınması 180
c. Ayrımda Kullanılan Temel Ölçütler 183
(1) Aslilik-Ferilik 183
i. Temel Borç İlişkisine Atıf 188
ii. Defi ve İtirazlardan Feragat 192
iii. İlk Talepte Kayıtsız Şartsız Ödeme Kaydı 194
(2) Çıkar Ölçütü 198
(3) Kişiye Yönelik İlgi Ölçütü 200
(4) Aynen İfa-Tazminat Ödeme Yükümlülüğü 202
(5) Şekil Şartı 203
d. Ayrımda Kullanılan Yan Ölçütler 207
e. Şüphe Halinde Kefalet Karinesi 208
B. Müteselsil Borç İlişkisinden Ayırt Edilmesi 209
C. Birlikte Borç Üstlenmeden Ayırt Edilmesi 211
D. Cezai Şarttan Ayırt Edilmesi 213
E. Kredi Vekaletinden Ayırt Edilmesi 215
III. Üçüncü Kişinin Fiilini Taahhüt Sözleşmesinin Geçerlik Şartları 217
A. Ehliyet 217
B. Sözleşme Konusunun Emredici Hukuk Kurallarına, Kamu
Düzenine, Genel Ahlaka ve Kişilik Haklarına Aykırı
Olmaması 219
C. Sözleşme Konusunun İmkansız Olmaması 223
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
ÜÇÜNCÜ KİŞİNİN FİİLİNİ TAAHHÜDÜN HÜKÜMLERİ,
SONA ERMESİ VE ZAMANAŞIMI
I. Üçüncü Kişinin Fiilini Taahhüdün Hükümleri 227
A. Taraflar Arasındaki İlişkiler 227
1. Taahhüt Eden İle Alacaklı Arasındaki İlişkiler 227
2. Taahhüt Eden ile Üçüncü Kişi Arasındaki İlişkiler 239
B. Üçüncü Kişinin Fiilini Taahhüdün Başlıca Uygulama Alanı:
Banka Teminat Mektupları 240
C. Zararı Giderme Borcu 246
1. Zararı Giderme Borcunun Doğumu 246
2. Zararı Giderme Borcunun Kapsamı 251
D. Rücu Sorunu 256
1. Genel Olarak 256
2. Rücu Hakkının Kanuni Dayanağı İle İlgili Görüşler 261
a. Kanuni Halefiyet Görüşü 261
b. Alacağın Temliki Görüşü 262
c. Vekaletsiz İş Görme Görüşü 263
d. Sebepsiz Zenginleşme Görüşü 266
e. Eksik Teselsül Görüşü 267
II. Üçüncü Kişinin Fiilini Taahhüdün Sona Ermesi 269
A. Rizikonun Gerçekleşmemesi Nedeniyle Sona Erme 269
1. Riziko Bekleme Süresi Kararlaştırılmış Olan
Üçüncü Kişinin Fiilini Taahhüt Sözleşmesinde
Sona Erme 269
2. Riziko Bekleme Süresi Öngörülmemiş Olan Üçüncü
Kişinin Fiilini Taahhüt Sözleşmelerinde Sona Erme 271
B. Rizikonun Gerçekleşmesinden Sonra Üçüncü Kişinin Fiilini
Taahhüdün Sona Ermesi 273
C. Diğer Sona Erme Sebepleri 273
III. Zamanaşımı 274
A. Genel Zamanaşımı Süresi 274
B. Borçlar Kanununun 110. Maddesinde 8.7.1981 Tarih ve
2486 Sayılı Kanunla Yapılan Değişiklik 277
|
